در مکتب طبیعت • فارویت

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
جمعه ۲۹ دی ۱۳۹۶

در مکتب طبیعت

دسته بندی : تکنولوژی تاریخ : یکشنبه ۱۰ دی ۱۳۹۶

شاید دو دهه پیش و دهه‌ای پیش‌تر از آن، امثال و اقران من تصور نمی‌انجامیم که مسائلی حیاتی‌تر از سیاســـــت و ایدئولوژی وجود دارد که ممکن اســـــت بنیاد حیات ما، و اساس ملت و کشورمان را دستخوش تغییر و تغییری عظیم نماید و به عبارت بهتر درگیر مخاطرات بنیادبرانداز کند. زمانی کارل مارکس گفته بود که تاریخ بشر از یک نظام اشتراک بدوی، به اسم کمون نخستیه آغاز انجام گرفته و در سیر و حرکتی ناگزیر از مراحلی عبور می‌کند تا مجددا به تجربه‌ای تازه در یک کمون یا جامعه اشتراکی تازه برسد. اما به صورت حتم این نظام یا کمون نهایی، زیاد پیچیده و متعالی اســـــت؛ تاج و عصاره سوسیالیزم و جامعه آرمانی بشر اســـــت و…

از مدعای مارکس نمی‌دانم چه چیزهایی را می‌توان پذیرفت یا هنوز به کار و اندیشه گرفت! اما یک قیاس معکوس به ذهنم آمد که گویی دایره (یا به قول مارکسیست‌ها: دیالکتیک تاریخ)، نه از جامعه اشتراکی نخستیه به جامعه اشتراکی واپسین، که از جیره‌بندی و تقسیمات آب در صدر تاریخ آغاز انجام گرفته و با جنگ بر سر منابع و جیره‌بندی آب شیرین در تاریخ فردا، این حلقه بسته خواهد انجام گرفت. زیرا نخستین دولت‌ها و نظامات مدیریت اجتماعی در کنار نهرها و با تقسیم انشعابات آب مورد نیاز برای کشاورزی و مصارف انسانی شکل گرفت و در تاریخ جوانه زد. سپس اختیارات و اقتدارات و قشون و قدرت بدان افزوده انجام گرفت و فرمانروایی و حکومت از دل این زیستگاه‌های متمرکز کشاورزی و یکجانشین پای به عرصه وجود نهاد.

اما جنگ آب و مبارزه برای این منبع حیاتی به عنوان موضوع نزاع‌های فردا، این تحلیل و گمانه‌خانومی را برخی از زبده‌ترین فوتوریست‌ها و جامعه‌شناسان و محققان منابع طبیعی تایید انجامه و خردمندان زیادی در باره آن هانجام گرفتار داده‌اند. بنابر این محتمل‌تر از آن اســـــت که نادیده گرفته و یا به‌کلی کنار گذاشته شود. حتی اضافه می‌کنم که خطری اســـــت مهلک که هم‌اکنون هم پایان شئون حیات ما را تهدید می‌کند. بنابراین لازم اســـــت هم نهادهای دولتی با پایان قوا به میدان آیند و هر پلن و طرحی را بر اساس نخستویت آب و همین مسائل زیست‌محیطی ارائه یا طراحی کنند.  نهادها و محافل مدنی و آقامی نیز برای حفظ دارایی و رمق طبیعت و محیط زیست ایران باید از هیچ کار و ایثاری دریغ نکنند. اگر قرار بر صآسوده باانجام گرفت باید بگویم پای بود و نبود سرزمین در میان اســـــت.

یکی از حیاتی‌ترین جهات این تلاش و همت در تعلیم و آگاه‌سازی آقام در گستره‌ای ملی مستتر اســـــت. دانایان و روشنفکران، اســـــتادان و متخصصان، مدیران و کوشندگان حوزه محیط زیست باید صدای خود را به گوش همگان برسانند. این پدیده دو وجه دارد: سلبی و ایجابی، در وجه سلبی باید از تخریب و نابودی افزایش جلوگیری انجام و در وجه ایجابی باید به احیای زمین‌ها و منابع موات و آسیب‌دیده اهپایان انجام. برای این کار قانون، فقه، حقوق، سنت‌ها و معقولات ایرانی و اسلامی باید به کار گرفته شود و در به‌کارگیری آنها نیز می‌باید تعجیل انجام. اما وجهه همت فقیهان که در مرز حقوق و شریعت فتوا داده و کلام و مقام نافذی در جامعه ما دارند از اهمیت مضاعف برخوردار اســـــت.

فقه محیط‌زیست، رشته و نیاز معاصر طلاب و روحانیون ما اســـــت و با توجه به خطرات و دایره گسترده آسیب‌ها و مشکلات طبیعت و محیط زیست، آگاهی‌هایی متنوع، و پیچیده و تعلیم‌هایی دشوار و فراوان را می‌طلبد. نمی‌توان تنها با سرفصل‌ها و مبانی سنتی در فقه و حقوق اسلامی به سراغ این موضوع و مسائل کثیر و پرتعداد آن رفت.

عصر ما سرشار از نیازها و پرسش‌های تازه اســـــت و هریک از این پرسش‌ها و نیازها به عنوان بخشی از حق آقام در قبال روحانیت و مسوولیت روحانیت در قبال آقام مطرح اســـــت و هیچ‌کدام قابل گذشت و عدول نیست. زیرا نیازها اساسی و فوری اســـــت و پاسخ‌ها و راهکارها ضرورتی حیاتی برای حفظ محیط و بلکه حیات آقام اســـــت.

 اســـــتاد بزرگوار و دانای حوزه و دانشگاه، آیت‌الله دکتر مصطفی محقق‌داماد، نخستین گام‌های بلند و محکم را در پی‌ریزی آموزه‌های فقه محیط زیست برداشته‌اند و نقطه عزیمت را مشخص انجامه‌اند.

 بر این مبنا می‌توان مباحث خرد و کلان زیادی را طرح و مشکلات حقوقی و شرعی و حدود و تکالیف را در برابر محیط‌زیست و مسائل و آسیب‌های ویرانگر و نابود کننده برطرف انجام. این باب نباید مسدود شود و نخواهد انجام گرفت. اما اگر در مرکز اهپایان طلاب و روحانیون قرار نگیرد و فراگیر نشود، چنان که باید و شاید بار و بر نخواهد داد. امیدواریم قدر بدانند و از این شجره فیض و میوه‌های پربار آن بهره گیرند.

 ازین رو برای اســـــتاد بزرگوار و دانشورم آیت‌الله محقق‌داماد و تلاش مبارک ایشان در اعتنا و ابتنا به فقه محیط زیست و سرفصل‌های حیاتی و ابداعی در این عرصه حیاتی از دانش و حیات بشر آرزوی دوام و توفیق دارم.